www.formanowicz.pl [start]

© Mariusz Formanowicz, 2011



Duszniki k/Poznania w roku 1664

Opis pochodzi z rewizji posiadłości biskupstwa poznańskiego



W czasie kwerendy w Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu, w zespole Capitula Posnaniensis (CP), obejmującym księgi rewizji majątku Biskupstwa i Kapituły Poznańskiej od XVI do XVIII wieku, napotkałem szczegółowy opis wsi Duszniki i jej mieszkańców. Opis ten zawiera księga rewizji o sygnaturze 126. Tytuł tej księgi brzmi:



REVISIO BONORUM EPISCOPALIUM, CUM INVENTARIO, IN MAIORI POLONIA consistentium przy oddawaniu biskupstwa, na Jaśnie Wielmożnego J.M. Xiędza Stefana Wierzbowskiego biskupa poznańskiego. Które oddawał ex Decreto Venerabilis Capituli Generalis I.M.X. Philip ze Skrzynna Dunin Scholastyk Włocławski, Kantor Poznański, Gnieźnieński, Kaliski [skrót łaciński] c. Kanonik. I.M.X. Janowi Piątkowskiemu, Kanonikowi Poznańskiemu, a Oekonomowi tegoż Biskupstwa.

Anno Domini 1664. die 7. Iulij poczynająca się.



Księga zawiera opisy (rewizje) następujących miejscowości:

  1. Klucz pszczewski: Durmow, Głażew, Kuligow, Łowień, Pszczew, Silna, Stok, Stołuń, Swiechocin, Święty Wojciech, Szarcz, Trzebieszów, Zielomyśl.
  2. Klucz bukowski: Buk, Dobieżyno, Duszniki, Koszonowo, Młynków, Podrzewie, Sękowo, Wielka Wieś na przedmieściu bukowskim, Wilczyna.



Dokument, którego treść z zachowaniem oryginalnej pisowni przedstawiam poniżej, daje obraz wsi Duszniki k/Poznania w 1664 roku. Było to 4 lata po zakończeniu potopu szwedzkiego. Podobnie jak większość wsi i miast w Rzeczpospolitej, Duszniki podupadły na skutek długotrwałej wojny i okupacji. Dawno nieremontowane budynki wymagały naprawy, a stan zniszczeń dokonanych przez Szwedów można znaleźć w cytowanym niżej opisie:



Wieś Duszniki


W ktorej iest Folwark I.M.X. Biskupa. Do które[go] wiazd takowy. Wrota z desk złe na Podworzu [?] z Fortą. Podworze Chrostem ogrodzone. Cierniem obłożone. OWCZARNIA iest wszedłszy na Podworze po lewej ręce w ktoreyby mogł zamknąć owiec 800. Lecz ta owczarnia potrzebuie wielkiey restauratiey, bowiem iey trzecia część lada w dzień upadnie. Sypanie [chyba powinno być „spanie”] na tey owczarni iest barzo złe, y z wierzchu trzebaby owczarnie ratować snopkiem. OBORA za tą owczarnią. Kolnia jedna długa przez oborę, y tę oborę trzeba mocno ratować, bo y ta pusta. WOŁOWNIA przy tey oborze stoi, gdzie teraz konie stawią, y ta potrzebuie naprawy, tak ze spodku iako y z wierzchu. CHLEW dla cieląt podle niey zły. Przy nim doynik. GUMNO. Za tym budynkiem, gdzie teraz tylko STODOLE z. o iednym boiowisku, y te potrzebują naprawy snopkiem, a drugie się podczas nieprzyiaciela poobalały [?], które trzeba pod czas da P. Bóg budować. To gumno chrostem wokoło obtoczone. BUDYNEK FOLWARKOWY, z tego gumna wyszedłszy na podworze, barzo słaby, o dwu izbach. Pierwsza gospodarska, zbytnie stara y słaba. Blochy zgniłe. Okien klawych z. Z niey komora zła. W sieni komór 2. Jedna dla swini, druga dla kur. Ex opposito sionka przed izbą, gdzie przed tym J[..?]MMX Biskupi stawali, gdy się im trafiło na noc tam bydź, w lepionkę. Lecz y okien y pieca nie masz w niey. Z tej izby iest kownata [=komnata, izba z kominkiem], z niey iest miejsce potrzebne. SOŁEK [soł=spiżarnia] za tym budynkiem iest dla mleczna [sic!], stary wzięcie wlazł. Za tymże sołkiem są chlewy świńskie, ats [ato?] oborka. OGROD za tymi chlewami iest pożytkowy wielki, jarzyną [jarzyna=zboże jare, zasiewy wiosenne] zasiany, kapustą zasadzony. Lecz teraz dla tey gorącości barzo słabo na nim. Ogrod drugi także przede wroty, jarzyną zasiany.


Bydło w tym FOLWARKU: krów ocielonych 10, juniec [=byczek] 3letni 1, jałowic 2letnich 2, junców rocznych 3, jałoszka rocznia 1, cieląt wypuscząt [sic!] jałoszek 3, stadnik [=zarodowy] 1, cieląt latosich wołków 3, jałoszka 1. Summa 25. OWCE tamże; owiec maciorek 197, owiec 2letnich 77, skopów [=baranów] 3letnich 54, skopków 2letnich 77, baranów starych 9, owiec rocznych 88, skopków rocznych 92. Summa 594. SWINIE tamże: starych maciorek 6, swini rocznych 2, wieprzów rocznych 2, swini półrocznych 2, wieprzów półrocznych 2, stadnik 1, prosiąt latosich 9. Summa 24. GĘSI starych tamże 24, gęsi młodych tamże 20. Kur starych 6. Kurcząt 20. Kokot 1. STATKI tymże folwarku: stołów 2, kierzina 1, dzieża 1, ceber 1, cwierci 2, pułczwartek 1, mis nica -1 , faska 1, kłod [=beczek], kapustnych 4, tworka do sera 1, misek 5, Mlosow [?] 6, łyżek 4, talerzy 4, Kłotek z kluczami 4. Ten inwentarz bydeł wszystkich y owiec, y statków folwarkowych JM.X. Tholibowskiego.


OSIADŁOŚĆ PODDAŃSTWA.


KMIECIE:


PUŁSLEDNICY:


CHAŁUPNICY:


SZOŁTYSOW w tey wsi iest 3. Każdy z nich ma po dwa slady 1 roley, z gruntu opustoszeli te Szołectwa.


  1. Bartoszewski, którego syn Urban został. Ma wołu 1,krów 2, świni 5, córek 2.
  2. Ciążymski Szlachcie [sic!], który otrzymał szołectwo od JM X. Tholibowskiego, a przed tym to chłopskie bywało. Któremu włożono aby lasów pilnował y to robił co y iego Antecessores.
  3. Kasper Zakościelny. Ma wołów 6, krów 5, świni 5, synów 3, córek 2.


KACZMARZOW w tey wsi iest 2. Każdy z nich siedzi na sledzie roley.

  1. Jan Kałdyka wdowiec. Ma koni 2. Krowę 1. Świni 4. Lecz chudy Pachołek. Piwo panskie szynkuje.
  2. Kołodziey. Ten piwa nie szynkuje. Ma roley slad. Wołów 4, Koni 2, Krów 3. Świni 3. Owiec 25.


RATAY w tey wsi pański. Ma wołów 6. Konia 1. Krowę 1 pańską y winię 1. Pług ze wszystkim. To wszystko JM. X. Tholibowskiego.


OWCZARZ pański w tey wsi, który sieie [dwa słowa, których nie umiem przeczytać] owinien z nich trzeciznę do dworu oddawać.


KOWAL w tey wsi, który także niemało roley z kopczyzny [sic!] sieie.

KOMORNIC w tey wsi 7, które robią po dniu 1 w tydzień przy pańskiey stranie.

KOŚCIÓŁ w tey wsi murowany. Posesorem iego iest Rndus Pater Joannes Kozłowski. Tenże miał chałupników 3. Teraz tylko w jedney chałupie mieszka chałupnik, a dwie zruinowane. Przy tymże kościele iest szkółka. Do tego kościoła ma roley śladów 3. Meszne wybiera od chłopów Dusnickich i po innych wioskach szlacheckich. Z dworu mu nic nie daią.


ŁĄK dostatek przy tey majętności. Chrosty dębowe i brzozowe. Lecz ich za Szwedów y za [czasów] Cesarskich barzo nastąpiono.


POWINNOŚĆ TEGO PODDAŃSTWA

Każdy z nich którykolwiek na sladzie siedzi powinien dać:

Czynszu [fl. ?]                                                1/18

Kapłonów                                                2

Jaiec                                                        30

Owsa [Cwierci(?)]                                        4

Owsa Wiecnego każdy kmieć dawa po wiertli        1

JH. Każdy z nich rocny grosz                        1

JH. Każdy kurę rocną ……….                        1


Każdy z tych kmieci osiadłych robotę swym pługiem odprawuie w każdy dzień póki nie zasieią. Zasiawszy jednak oziminę maią 1 dzień wolny w tydzień. Dokąd pługiem na jarz [sic!] nie zaorzą, powinni tylko po innemu robić swym sprzężaiem.


PODRÓŻE. Za dzień odprawuią po Cwiert [skrót wyrazu] 4 biorąc.

STRÓŻA. Powinni mieć w Folwarku Dusnickim, y iego żywić.

PRZĄŚĆ. Powinni każdy z nic po sztuce 1.

CHAŁUPNICY. Każdy z nic powinien dwa dni w tydzień robić o swey strawie. Prząść puł sztuki. Czynszu z każdego ogroda który go trzyma powinien dawać po groszy 12. Trzeciznę z rol powinien oddać do Dwora.


CRESCENTIA NA TYM FOLWARKU IN ANNO 1663.


Żyta kop ……………………………………………….40

Pszenice kop…………………………………………..36

Jęczmienia kop………………………………………..44 mędli 2

Owsa kop……………………………………………... 9

Grochu wozów………………………………………...6


WYSIEWEK NA TYM FOLWARKU TAK NA ZIMĘ IAKO Y NA JARZ

PRO ANNO 1664


Naprzód żyta cwiertni  73

Pszenice cwiertni  15

Jęczmienia cwiertni  34

Owsa cwiertni 30 wiertli  3

Grochu cwiertni 2 wiertli  2

Lnianego siemienia wiertli  3

Konopnego siemienia wiertli  2

Prosa pułmiarek  1



1 Ślad - charakterystyczna dla Wielkopolski miara powierzchni, zbliżona do włóki lub łanu. Ślad dzielił się na dwa półśledzia albo cztery kwarty roli. Jeden ślad zbliżony był wielkością do 486.000 łokci kwadratowych, czyli było to ponad 14,7 hektara.