Samuel Formankowicz (1626-1692) - profesor Akademii Krakowskiej

Podobizna Samuela Formanowicza umieszczona na ścianie jednej z sal Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego

Formankowicz (Formankowic) Samuel (1626-1692), profesor Akademii Krakowskiej, protonotariusz apostolski i kanonik katedry Krakowskiej. Syn Kaspra, ławnika krakowskiego i Katarzyny z Mączków, córki Stanisława, rajcy z Biecza i Heleny.

Studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Krakowskiego. Pierwszy stopień naukowy uzyskał na początku 1645 r. Na magistra sztuk wyzwolonych i doktora filozofii został promowany 22 III 1646 r. Około 1648 r. wyjechał na studia do Lowanium, Paryża (tu uzyskał doktorat obojga praw) i Rzymu, gdzie przyjął święcenia kapłańskie. Do Krakowa powrócił przypuszczalnie w 1652 r. W 1653 r. został inkorporowany do Wydziału Prawników; był wówczas kanonikiem kolegiaty Wszystkich Świętych w Krakowie, z czasem został jej kustoszem. W tym samym roku wyjechał do Poznania, gdzie do r. 1659 był rektorem Kolegium Lubrańskiego.

W czasie najazdu szwedzkiego opuścił Poznań i wrócił do Krakowa. 10 VI 1656 r. wszedł w skład delegacji uniwersyteckiej, pod przewodnictwem Adama Rosczewica, która oparła się szwedzkim żądaniom złożenia przez profesorów uniwersyteckich przysięgi na wierność królowi Karolowi Gustawowi. W okupowanym mieście pilnował majątku uniwersyteckiego.

Pod koniec lat 60. rozpoczął starania o nostryfikację doktoratu praw, którą uzyskał dopiero 12 XII 1680 r. po przeprowadzeniu dysputy na temat władzy kapituły „sede vacante”. Jak podaje H. Barycz podstępne wydostanie prowizji papieskiej na probostwo akademickie w Przemykowie naraziło go w listopadzie 1673 r. na dotkliwe przejścia z Uniwersytetem, który ogłosił go infamisem i wykluczył (chwilowo) ze swego grona. Pogodziwszy się jednakże z Uniwersytetem, nie tylko utrzymał się na probostwie, ale z czasem doczekał się trzykrotnego wyboru na rektora (od półrocza letniego 1686 r. do letniego 1687 r. włącznie). Był altarystą w kościele Mariackim, prebendarzem w kościele św. Marii Magdaleny, a także kanonikiem katedry krakowskiej. Zmarł 6 X 1692 r. w Krakowie.

Oprac. na podstawie: Z. Pietrzyk, Poczet rektorów Uniwersytetu Jagiellońskiego 1400-2000, Kraków 2000, s.199; H. Barycz, Formankowic Samuel, PSB, VII, 1948, s. 64; Historia nauki polskiej... Wrocław 1974, s. 161; Statuta nec non Liber promotionum philosophorum ordinis in Universitate studiorum Jagellonica ..., ed. J.Muczkowski, Kraków 1849, s. 316, 319; BJ rkp 5359, III, 199-201; Arch. Uniw. Jag. rkp 35, s. 314, 315.