Marcin Świetliński

- źródła i przypuszczenia

       Kowal Marcin Świetliński pojawił się w zapisach metrykalnych parafii pw. św. Marii Magdaleny w Wielichowie w styczniu 1765 r. Adam H. Kaletka (Z przeszłości miasta Wielichowa. 1429-1929, Wielichowo 1929), w rozdziale “Zdawna w mieście osiadłe rodziny”, na str. 142. pisze:        

       Świetłińscy (Światliński 1765, Świetliński 1786). Ko­wal Marcin Światliński, rodem z Raszkowa, poślubia w r. 1765 Katarzynę Kozłowską 3).

       __________________________

       ") Metr. kość. l, k.116v. — tamże 11, k. 95.

Wcześniejszy rok (1765) dotyczy ślubu zawartego przez Marcina i Katarzynę Kożłowską. Zapis ten odnaleziono w księgach kościelnych („Metr. kość. l, k.116v”). Ślub odbył się 22 stycznia 1765 r. Pan młody był przybyszem z Raszkowa (”de Razkowo”), zaś Katarzyna była córką Andrzeja Kozłowskiego, byłego burmistrza Wielichowa z lat 1744/45, rzeźnika i garncarza w roku 1747, jednego z założycieli bractwa strzeleckiego w Wielichowie. Jego podpis widnieje podpis pod statutem bractwa z 7.12.1761 r.. (Zob. A. H. Kaletka, Z przeszłości miasta Wielichowa. 1429-1929, Wielichowo:1929; str. 28, 87, 91, 95 i 113). Druga data podawana przez Kaletkę (1786) bez wątpienia dotyczy aktu zgonu syna Macieja i Katarzyny:

       Dn. 22.03.1786 r. został pochowany w Wielichowie mający 12 lat FRANCISZEK, syn sławetnego kowala MARCINA SWIETLINSKIEGO.

       Opierając się na wynikach kwerendy w księgach parafii w Wielichowie (AAP), stwierdzić należy, że wspomniany akt zgonu jest drugim, po akcie ślubu Marcina, zapisem dotyczącym Świetlińskich. Miał więc rację Kaletka: pomiędzy rokiem 1765 a 1786 w księgach parafialnych nie ma wzmianki o Świetlińskich.

       Przez krótki czas małżonkowie mieszkali w niedalekich Zadorach w parafii Modrze,. Tam w 1767 r. urodził się Franciszek Izydor, zapewne tożsamy z pochowanych w 1786 Franciszkiem, synem Marcina i Katarzyny Świetlińskich. Kaletka jeszcze raz wspomina o Marcinie Świetlińskim w swojej monografii. W rozdziale „Rzemiosło, przemysł i ich organizacja : Kowale” (s. 75) pisze:

       „Od r. 1573 do 1800 zachodzą w źródłach jeszcze następujący kowale: (...) Świetliński Marc. (1780)3)”

       ________________

       3) Metr. kość. I, k. 13. 25v. 88. - Metr. kość. II. k. 29v. - Prot. bractwa społ., sparsim - Rach. dwór. VII, str. 8. - Ossol., rkps. Nr- 601, str. 334.

       Według moich przypuszczeń cytowany przez Kaletkę zapis pochodzi z protokólarza cechu społecznego z Wielichowa, o którym autor monografii pisze przedstawiając źródła i literaturę do swojej pracy: „VII. Innych właścicieli. (...) Protokólarz bractwa społecznego (1694 – 1850)”. Protokólarza tego nie ma w Archiwum Państwowym w Poznaniu (Zespół Cechy miasta Wielichowa). Prawdopodobnie w roku 1929, w którym Kaletka pisał monografię, był on w posiadaniu cechu. Jego dalsze dzieje nie są mi znane. Przypuszczam, że zapis z 1780 r. dotyczący Marcina Świetlińskiego, znajdujący się we wspomnianym protokólarzu, dotyczy jego przyjęcia do cechu (jako majstra, bądź czeladnika). Z dużym prawdopodobieństwem określono tam skąd Marcin pochodził. Pomiędzy rokiem 1780 a 1786 nie ma więcej dokumentów mówiących o Świetlińskich. Prawdopodobnie w tym okresie w Wielichowie nie narodziło się dziecko Marcina i Katarzyny, ani też żadne nie zmarło. Dopiero w 1786 zmarł wspomniany wyżej Franciszek.

       Marcin Świetliński zmarł przed rokiem 1801, w którym wdowa Katarzyna wyszła za mąż za Łukasza Kapskiego, wdowca po Ewie z domu Formanowicz. Katarzyna, zapisana jako Świetlińska, zmarła w Wielichowie jako 79-letnia (w zapisie 92-letnia) staruszka.

       Przypuszczam, że synami Marcina i Katarzyny Świetlińskich (urodzonymi poza Wielichowem) - oprócz wspomnianego wyżej Franciszka - byli: Józef, ur. ok. 1765, Kazimierz, ur. ok. 1777 r. i Jan, ur. ok. 1780 r. Do dziś nie wiem gdzie szukać ich miejsca urodzenia. Wszyscy troje zawarli związki małżeńskie w Wielichowie, a ich żony były córkami tamtejszych mieszczan.

       Dzieje Marcina Świetlińskiego, pomimo kilku wamanek w zapisach źródłowych, pozostają zagadką. Istotne pytania pozostają bez odpowiedzi:

1. Skąd przybył do Wielichowa w 1765 roku. Akt ślubu podane, że z Raszkowa (de Razkowo). Czy chodzi o Raszków koło Ostrowa Wlkp. ?
2. Czy tam się urodził ?
3. Gdzie mieszkali Marcin i Katarzyna Świetlińscy po ślubie ?
4. Gdzie urodzili się ich synowie (Józef, Kazimierz i Jan), a może inne dzieci ?
5. Gdzie i kiedy zmarł kowal Marcin Świetliński ?

Mariusz Formanowicz