Szuniewiczowie z Wileńszczyzny

Niniejszą stronę buduję dla uczczenia pamięci
prof. Klotyldy z Szuniewiczów Formanowiczowej (1927-1995)

Szuniewiczowie z Wileńszczyzny wywodzą się od Jana, uczestnika wojen inflanckich w oddziałach kasztelana i starosty Jerzego Zenowicza, który w uznaniu zasług nadał Szuniewiczowi majątek ziemski. Deputacja Generalna Wywodowa w Wilnie uznała familię Szuniewiczów za rodowitą i starożytną szlachtę polską oraz wpisała ją do k sięgi Szlachty Guberni Litewskiej Klasy Pierwszej^1,2. Do przełomu XIX i XX wieku członkowie tej licznej już wówczas rodziny zamieszkiwali tereny położone pomiędzy Wilnem a Połockiem, na dzisiejszym pograniczu litewsko-białoruskim³. W konsekwencji przemyślanej polityki władz carskich oraz udziału Szuniewiczów w kolejnych powstaniach narodowych, wiele rodzin utraciło swoje majątki i tytuły szlacheckie⁴, a niektórzy z nich zawędrowali do Francji (po 1830), a po powstaniu styczniowym do Rygi, Petersburga i na Syberię. Tam również założyli rodziny (zob: Mapa miejsc).

Przedstawiony szkic genealogiczny dotyczy jednej z gałęzi tego licznego i bardzo starego rodu. Dzieje tej rodziny opisała w swoich wspomnieniach śp. Klotylda z Szuniewiczów Formanowiczowa (1927-1995). Jej saga, spisana na ponad stu stronach maszynopisu i nasycona faktami, imionami i nazwiskami osób związanych z rodziną, jest niezwykła ciekawą, nieco nostalgiczną opowieścią o czasach, które już nie wrócą i miejscach, których już nie ma. Autorka rozpoczęła swoje wspomnienia od osób i wydarzeń sprzed powstania styczniowego. Znała je z opowieści swojego dziadka. Wymienione przez Nią imiona, nazwiska i daty, w większości potwierdziłem w metrykach i literaturze historycznej. Owe potwierdzenia odnalazłem między innymi w rosyjskich źródłach, które wymieniają trzech Szuniewiczów uczestniczących w powstaniu styczniowym i zesłanych karnie na Syberię. Klotylda z Szuniewiczów wymienia te same imiona trzech synów Piotra Szuniewicza: Florentyna, Feliksa i Franciszka. Odnaleziono także wiele informacji o wspominanym przez Autorkę i należącym do prezentowanej rodziny księdzu doktorze Wacławie Szuniewiczu, misjonarzu i lekarzu okuliście, znanym z niezwykłej odwagi i poświęcenia.

Aby zbudować swoje drzewo genealogiczne Autorka sagi rodzinnej kontaktowała się z wszystkimi Szuniewiczami mieszkającymi w Polsce, a wywodzącymi się z Wileńszczyzny. Zebrała w ten sposób informacje o ich przodkach i miejscach zamieszkania na byłych Kresach Wschodnich. Powstał ogromny materiał zawierający kilkaset imion oraz mnóstwo nazwisk, dat i nazw miejscowości rozsianych przede wszystkim po byłym powiecie dziśnieńskim. Autorka uznała, że antenaci poszczególnych linii rodowych byli synami Augustyna - najstarszego z Szuniewiczów znanego Jej ze wspomnień rodzinnych. W ten sposób naszkicowane przez Autorkę drzewo dzieliło się na gałąź Józefa, Floriana, Piotra, Antoniego, Franciszka, Juliana i Joachima, Dziś wiemy, że tak w rzeczywistości nie było. Augustyn Szuniewicz, należący do piątego pokolenia, miał trzech synów (Antoniego, Józefa i Floriana). Pozostałych czworo to synowie jego braci, braci stryjecznych, kuzynów i osoby dalej spokrewnione. Wszyscy jednak mieli wspólnych przodków i mieszkali na Wileńszczyźnie, w odległości kilku – kilkunastu kilometrów od siebie.

Do przedstawionej rodziny należy także organista, kompozytor i dyrygent Antoni Szuniewicz (1911-1987) oraz dwaj bracia: Napoleon i Ambroży, a także Feliks Szuniewiczowie – tych troje to powstańcy listopadowi, a później emigranci we Francji. Z nich Napoleon Szuniewicz z pow. oszmiańskiego był posłem na Sejm, który obradował w Warszawie w 1831 roku, a w Paryżu - znanym działaczem Towarzystwa Demokratycznego.

Historia rodu Szuniewiczów zachowała się w dokumentach rozsianych po litewskich, rosyjskich i białoruskich archiwach oraz we wspomnieniach najstarszych członków rodziny. Na Wileńszczyźnie rodziny z poszczególnych gałęzi mieszkały na ogół bardzo blisko siebie. Ułatwiało to kontakty i sprzyjało kultywowaniu tradycji wspólnej historii. W wyniku wędrówki ludów po II wojnie światowej (tzw. repatriacji, a w zasadzie stalinowskiej próby wynarodowienia Polaków z Kresów Wschodnich), rodzina Szuniewiczów uległa rozproszeniu po terenach tzw. Ziem Odzyskanych. Zanikła tradycja, zaginęły dokumenty z domowych archiwów, itd. Warto więc zapisać ocalałe fragmenty dziejów, choćby po to aby przyszłe pokolenia wiedziały, że ich przodkowie nie urodzili się w „ZSRR”, jak do niedawna zapisywano w ich dowodach osobistych, lecz w województwie wileńskim należącym do II Rzeczpospolitej, lub wcześniej – na terenach polskich zagarniętych przez Rosję w wyniku II rozbioru. Mam nadzieję, że prezentowane drzewo genealogiczne rodu Szuniewiczów z Wileńszczyzny spotka się z zainteresowaniem członków rodziny i dzięki ich pomocy rozrośnie się tak wszerz. jak i wgłąb (wieków).

--------------------------
¹ Wywód Familij Urodzonych Szuniewiczów, Centarlne Państwowe Archiwum Historyczne Litwy w Wilnie (LVIA), f. 391, z. 1, nr 994.
² Polska Encyklopedia Szlachecka, T. 11, Wykazy polskich rodzin szlacheckich. T. 8, red. Stefan Starykoń-Kasprzycki, Warszawa 1938, s. 290.
³ J. Ciechanowicz, Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego, Rzeszów 2001, s. 218.
⁴ J. Sikorska-Kulesza, Deklasacja drobnej szlachty na Litwie i Białorusi w XIX wieku, Warszawa 1995.